Na chodniku ktoś osuwa się na ziemię, a wokół od razu zbiera się kilka osób. Pierwsza pomoc zaczyna się od sprawdzenia bezpieczeństwa i wezwania pomocy, ale dalszy krok zależy od tego, czy poszkodowany reaguje i oddycha prawidłowo.
Najpierw bezpieczeństwo, potem szybka ocena oddechu
- Zadbaj o bezpieczeństwo swoje i poszkodowanego, zanim podejdziesz.
- Zadzwoń pod 112 lub 999 i wykonuj polecenia dyspozytora.
- Brak prawidłowego oddechu oznacza RKO; pojedyncze westchnięcia nie są normalnym oddechem.
- Poproś konkretną osobę o przyniesienie AED, a po jego uruchomieniu słuchaj poleceń urządzenia.
Nie podchodź, dopóki miejsce zdarzenia nie jest bezpieczne
Rozbite szkło, ruch uliczny, dym albo przewody pod napięciem mogą zamienić jednego poszkodowanego w kolejnego. Najpierw rozejrzyj się i oceń zagrożenie; nie wchodź w miejsce, które zagraża Tobie lub innym.
Jeśli można bezpiecznie podejść, sprawdź, czy osoba reaguje. Zawołaj ją i delikatnie potrząśnij za ramiona. Gdy nie odpowiada, zadzwoń pod 112 lub 999. Włącz głośnik, aby mieć wolne ręce, i przekaż dyspozytorowi miejsce zdarzenia oraz to, co widzisz. Zamiast wołać ogólnie „niech ktoś zadzwoni”, wskaż konkretną osobę i poproś ją o telefon albo przyniesienie AED.
Uważam, że w stresie najlepiej sprawdzają się krótkie, jednoznaczne polecenia. Dyspozytor może prowadzić Cię przez kolejne czynności, więc nie odkładaj telefonu, by najpierw samodzielnie rozstrzygnąć, co się stało.
Pojedyncze westchnięcia nie oznaczają prawidłowego oddechu
Osoba nieprzytomna może wykonywać głośne, nieregularne westchnięcia albo łapać powietrze. To może być tzw. oddech agonalny, który po nagłym zatrzymaniu krążenia bywa mylony z normalnym oddychaniem. Zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oceniaj oddech najwyżej przez 10 sekund; przy wątpliwościach traktuj go jako nieprawidłowy.
Ta granica podpowiada, co robić dalej: jeśli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha prawidłowo, ułóż ją na boku, o ile nie podejrzewasz urazu kręgosłupa lub miednicy. Obserwuj oddech do przyjazdu pomocy. Jeśli nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO, zamiast tracić czas na dalsze sprawdzanie.
| Sytuacja | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Osoba reaguje i oddycha | Stan może być poważny, nawet jeśli poszkodowany mówi | Zadzwoń po pomoc, nie przemieszczaj bez potrzeby i obserwuj stan. |
| Osoba nie reaguje, ale oddycha prawidłowo | Utrata przytomności z zachowanym oddechem | Ułóż na boku, jeśli nie ma podejrzenia urazu kręgosłupa lub miednicy, i kontroluj oddech. |
| Osoba nie reaguje, oddycha pojedynczymi westchnięciami albo wcale | Możliwe nagłe zatrzymanie krążenia | Wezwij pomoc i od razu rozpocznij uciskanie klatki piersiowej. |
Gdy oddech jest nieprawidłowy, uciskaj klatkę i użyj AED
Połóż poszkodowanego na plecach, na twardym podłożu. Ustaw dłonie na środku klatki piersiowej i uciskaj mocno oraz rytmicznie, w tempie 100–120 uciśnięć na minutę. Jeśli umiesz i możesz wykonywać oddechy ratownicze, stosuj schemat 30 uciśnięć i 2 oddechy; jeśli nie, prowadź nieprzerwane uciskanie i stosuj się do wskazówek dyspozytora.
Gdy ktoś przyniesie AED, włącz je i przyklej elektrody zgodnie z rysunkami na urządzeniu. RKO trwa także podczas przygotowania defibrylatora; przerwij uciskanie, gdy urządzenie analizuje rytm lub zaleca wyładowanie, i upewnij się, że nikt nie dotyka poszkodowanego. Potem natychmiast wróć do ucisków, jeśli AED tak poleci.
Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji ERC 2025 obejmują podstawowe czynności resuscytacyjne oraz pierwszą pomoc. Dla świadka zdarzenia praktyczny wniosek jest prosty: nie musisz samodzielnie oceniać rytmu serca, bo AED analizuje go i wydaje instrukcje głosowe.
Przy krwawieniu i urazie nie pogarszaj sytuacji
Przy silnym krwawieniu wezwij pomoc i mocno uciskaj ranę czystym materiałem. Jeśli przesiąknie, nie odrywaj pierwszej warstwy; dołóż kolejną i utrzymuj ucisk. Nie wyciągaj przedmiotów wbitych w ciało, bo mogą tam tamować krwawienie.
Po upadku lub wypadku nie przenoś poszkodowanego, chyba że pozostawienie go w miejscu grozi dalszym niebezpieczeństwem. Przy podejrzeniu urazu kręgosłupa ogranicz poruszanie i powiedz o tym dyspozytorowi. Pozycja boczna nie jest właściwa przy braku prawidłowego oddechu, a przy możliwym urazie kręgosłupa lub miednicy decyzję o poruszeniu zostaw służbom, o ile miejsce jest bezpieczne.
Najważniejsze jest działanie, nie perfekcyjna technika
Jeśli sytuacja wymyka się spod kontroli, wróć do trzech pytań: czy miejsce jest bezpieczne, czy poszkodowany reaguje i czy oddycha prawidłowo? Telefon do dyspozytora, szybka ocena i rozpoczęcie ucisków przy braku normalnego oddechu pomagają uniknąć najczęstszego błędu, czyli bezczynnego czekania na przyjazd ratowników. Możesz też skorzystać z bezpłatnych wskazówek pierwszej pomocy dostępnych w aplikacji mojeIKP, opisanych przez serwis Pacjent.gov.pl.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje szkolenia ani porady medycznej. Jeśli chcesz przećwiczyć uciski, oddechy ratownicze i obsługę AED, wybierz kurs prowadzony przez uprawnionych instruktorów; w nagłej sytuacji dzwoń pod 112 lub 999 i wykonuj polecenia dyspozytora.
